نمىتوانيم بگوييم : چون غرض قانون گذار اسلام از اين حكم ، الزامى يا غيرالزامى است ؛ در اين مورد اثبات اين مقدار مصلحت است و ما اين مقدار مصلحت را يا با زياده از جاى ديگرى احراز كنيم و از اين حكم در اين موضوع صرف نظر و تبديل به مثل يا تبديل به احسن نماييم . چنان چه فلسفه و حكمت جعل نماز را ياد خدا يا ذكر زبانى فهميديم آن طورى كه از آيات استفاده مىشود : « أَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي » ، « 1 » « فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ » ، « 2 » « مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي » « 3 » پس با وجود اين بگوييم كه ما نماز نمىخوانيم و به ذكر خدا به همين مقدار نماز يا زيادتر مىپردازيم . مثال ديگر آن كه در مستحبات شرعى و در آداب نوشيدن آب تاكيد شده كه در شب خوردن آب در حال نشسته مستحب است و ايستاده كراهت دارد . حال مىگوييم : به فرض آن كه فهميديم سر و فلسفه اين حكم غير الزامى را به اين نحو كه چون در زمان‌هاى قديم و عصر تشريع ، در همه جا چراغ‌ها كم نور و روى زمين غالباً بوده و بالا را درست نمىديدند و ممكن بود در داخل آب چيز نامطبوع افتاده باشد يا مثلًا حيوان سمى مثل عقرب يا چيز ديگرى در آب افتاده باشد و در حال ايستادن پيدا نباشد ، وقتى نشست روشنى در آب زيادتر مىافتد و معلوم مىشود كه اين آب قابل شرب نيست . حال نبايد بگوييم در اين زمان كه در اثر كشف الكتريسيته و پيدايش انواع و اقسام چراغ‌هاى برق كه غالباً سقفى است و روشنايى از بالا به پايين مىآيد و شب مثل روز روشن

--> ( 1 ) . طه / 14 . ( 2 ) . جمعه / 9 . ( 3 ) . طه / 124 .